السيد الطباطبائي ( مترجم : همداني )

75

تفسير الميزان ( فارسي )

اى رسول ما تو آزار و بديهاى امت را به آنچه نيكوتر است دفع كن ما جزاى گفتار آنها را بهتر مىدانيم ( 96 ) . اى رسول ما ( در دعا ) بگو بار الها من از وسوسه و فريب شيطان به تو پناه مىآورم ( 97 ) . و هم به تو پناه مىآورم از اينكه شيطانها به مجلسم حاضر شوند ( 98 ) . بيان آيات بعد از آنكه كفار را به عذاب شديدى بيم داد كه مفرى از آن نيست ، و همه عذرهاى آنان را كه ممكن بود بدان اعتذار جويند رد نمود ، و بيان نمود كه تنها سبب كفر ايشان به خدا و روز قيامت پيروى هواى نفس و كراهت پيروى از حق است ، اينك در اين فصل از آيات همان بيان را با اقامه حجت بر توحيد خدا در ربوبيت ، و بر بازگشت خلق به سوى او و ارائه آياتى روشن و غير قابل انكار تتميم فرموده . پس از آن ، به رسولش اعلام مىدارد كه به خدا پناه ببرد از اينكه مشمول آن عذابهايى گردد كه كفار از آن بيم داده شده‌اند . و نيز از وساوس شيطانها و اينكه به سر وقت او آيند همانطور كه به سر وقت كفار رفتند به خدا پناه برد . * ( « وَهُوَ الَّذِي أَنْشَأَ لَكُمُ السَّمْعَ وَالأَبْصارَ وَالأَفْئِدَةَ قَلِيلًا ما تَشْكُرُونَ » ) * در اين آيه خداى سبحان در شمردن نعمتهايى كه بر كفار انعام نموده از نعمت ايجاد سمع و بصر شروع كرده است ، چون اين دو نعمت از نعمتهايى است كه در ميان همه موجودات تنها حيوانات از آن بهره مند شده‌اند و اين دو نعمت در حيوانات به طور انشاء و ابداع خلق شده : يعنى خداى تعالى در ايجاد آنها از جاى ديگرى نقشه و الگو نگرفت ، چون هيچ موجودى از موجودات ساده كه قبل از حيوان در عالم هست يعنى نبات و جماد و عناصر اين چنين چيزى نداشتند . دارندگان اين دو حس ، در يك موقف جديد و خاصى قرار گرفتند ، و داراى مجال و ميدان فعاليت وسيعترى شدند . وسعتى كه هيچ حد و مرزى نمىشناسد و با هيچ تقديرى نمىتوان اندازه گيرىاش كرد . آرى ، دارنده اين حس خير و شر و نفع و ضرر خود را درك مىكند . و با اين دو حس است كه حركات و سكنات دارنده آن ارادى است ، آنچه را مىخواهد از آنچه كه نمىخواهد جدا مىكند و در عالم جديدى قرار مىگيرد كه در آن لذت و عزت و غلبه و محبت و امثال آن جلوه مىكند . جلوه اى كه در عوالم قبل از حيوان هيچ اثرى